یکی از زیباترین آثار موزه ویکتوریا و آلبرت ، ابریق لعابدار فیروزه ای مشبک است که سر آن به شکل خروس می باشد . ساخت سفال لعابدار فیروزه ای و مشبک از نیمه قرن پنجم  و از دوران سلجوقی وجود داشته است و بنا بر شواهد به دست آمده کاشان خاستگاه آن و یا حد اقل یکی از مشهورترین مراکز تولید و ساخت این سبک از سفال بوده است.

ساخت اینگونه ظروف به دقت، مهارت و ظرافت بالایی نیاز دارد در نتیجه سفارش و یا خرید آنها فقط برای افراد متموّل امکانپذیر بوده است. از نظر طراحی تشابه این نوع از سفال دو پوسته مشبک با ظروف فلزی دوره های قبل ، نشان می دهد  که  در ساخت این ظروف از نمونه های فلزی تقلید شده است. همانند نمونه های فلزی بر روی این ظروف سفالی نیز نقوش گل و گیاه و اشعاری از شاعران و یا سروده های هنرمند سازنده بر روی آن ها نوشته شده استاین نوع سفال دو پوسته مشبک با ظروف فلزی دوره های قبل ، نشان می دهد  که  در ساخت این ظروف از نمونه های فلزی تقلید شده است. همانند نمونه های فلزی بر روی این ظروف سفالی نیز نقوش گل و گیاه و اشعاری از شاعران و یا سروده های هنرمند سازنده بر روی آن ها نوشته شده است.

با بررسی نمونه های این نوع سفال در موزه های مختلف می توان گفت که  همه آنها بخشی از گنجینه جرجان بوده اند. گنجینه جرجان در دهه 1930 در محوطه باستانی جرجان (سه کیلومتری شهر کنونی گنبد کاووس ) کشف گردید. این مجموعه ارزشمند که بخشی از آن شامل فلزات گرانبها و زیورآلات بوده  و بخشی دیگر نمونه هایی نفیس ازسفال های زرین فام و سفالهای مشبک فیروزه ای بوده که در خمره های بزرگی زیر خاک دفن بوده است. باحمله مغول به جرجان و ویران شدن آن به مدت نزدیک به 800 سال همانجا در زیر تلی از خاک دست نخورده و تقریبا سالم در امان می ماند. به ظن قوی این مجموعه متعلق به تاجری که ظروف را از کاشان- محل تولیدشان بوده – به جرجان و سایر شهرها برای فروش می برده است. او به قصد و با هدف پنهان کردن آن از دست دزدان و غارتگران، دست به دفن این مجموعه گرانبها زده است اما هرگز به جرجان بازنگشت .

علی رغم شکنندگی و گذرقرن ها، آثار ارزشمندی از این گنجینه امروزه در موزه ها و مجموعه ها خود نمایی می کند سالها هر قطعه  از این گنجینه زیبایی بخش موزه ای در گوشه ای از دنیا شد . از جمله ابریق سفالین موزه ویکتوریا و آلبرت ، ابریق سفالین مشبک موزه آقا خان ، تنگ سفالین دوپوسته مشبک موزه متروپلیتن و ابریق سفالین دوپوسته مشبک موزه آبگینه و سفالینه تهران از نمونه های موجود در موزه هاست .

در این بررسی ها آنچه جالب توجه بود شباهت بسیار زیاد ابریق سفالین موزه ویکتوریا و آلبرت با ابریق سفالین موزه آبگینه  تهران است. این دو اثر زیبا وتکنیکی هر از نظرشکل و تکنیک و جنس کاملا شبیه هستند و تنها تفاوت آنها در اندازه ونقش هایی است که بر روی آنها کشیده شده است. همچنین این دوظرف در قسمت دسته ظرف تفاوتی جزِیی دارند. در نمونه موجود در موزه آبگینه ایران دسته ظرف که احتمالا به شکل دم خروس می باشد در انتها دوشاخه شده و بخشی از آن به گردنه ظرف و ادامه اش به تاج سر خروس متصل می شود.  در صورتی که در نمونه موزه ویکتوریا و آلبرت به این شکل نیست و دسته ظرف که به شکل دم خروس است  به تاج خروس متصل شده است.

در این جا شرح هر دو اثر جداگانه داده می شود تا شباهت و تفاوت های آنها کاملا مشخص گردد.

(شرح دو اثر بر اساس توضیحات کارشناسان هر دو موزه منطبق می باشد )

مطالب دیگر:نقاشی دوره قاجار

مطالب دیگر:فرش اردبیل تافته جدابافته

ابریق سفالین (موزه ویکتوریا و آلبرت )

محل ساخت این ظرف کاشان و دربین سالهای 1220-1200 میلادی مصادف با اواخر قرن6 ه.ق  است.چرا که وجود شاخه های بید یکی از نمادهای طراحی ظروف در کاشان بوده است . جنس ظرف سرامیک می باشد که به صورت دوپوشه و ازجنس  خمیر سنگ که دارای لعاب فیروزه ای می باشد .قسمت مشبک آن را طرح هایی از گل وگیاه و ساقه های بید  به رنگ مشکی مزین کرده است. شعری فارسی درقالب رباعی بر روی گردنه و پایه تنگ نوشته شده است . اما مضمون رباعی روی این اثر در توضیحات نیامده است. (نگارنده)این اشعار معمولا از شاعران ایرانی می باشد اما مرسوم بوده است که سازنده ظروف سفالی، خود با توجه به احساس و روحیاتش در زمان ساخت اثر هنری اشعاری بر روی ظروف می نوشت . ارتفاع ظرف 29سانتیمتر و قطربدنه اصلی آن 16 سانتیمتر می باشد.

ابریق سفالین (موزه آبگینه و سفالینه ایران )

ابریق یا تنگ دسته دار دو پوسته و مشبک با دهانه به شکل سر خروس ، پایه دار و آبریزگاه به شکل نوک خروس و دسته آن نیز به شکل دم خروس طراحی شده است. ساخت ان به اوایل سده ششم هجری باز می گردد و محل کشف آن گنبد کاووس یا جرجان قدیم میباشد. تکنیک ساخت آن به صورت دوپوسته و مشبک است با لعاب فیروزه ای که با نقوش پیچ در پیچ ، طرح های اسلیمی ، خطوط گل و برگ و شاخه به رنگ سیاه تزیین شده است. لبه تنگ به شکل تاج کنگره ای خروس ، روی دهانه دوایری سیاه شکل چشم پرنده کشیده شده است.  .بر دور پایه ظرف دو رباعی نوشته شده با این مضمون :

رباعی اول :

یارم چو از این عزم سفر می آید

بر من همه خوش دلی به سر می آید

گلگون سرشکم که چون آب است روان

از گرم دلی بر روی در  می آید (قاضی شمس الدین طبسی )

رباعی دوم :

دل گرچه به غم سوخته تر می گردد

هر دم به تو آموخته تر می گردد

زنهار مده دم که در این خسته دلم

آتش به دم افروخته تر می گردد.(جمال الدین شاهپور محمد بن اشهری نیشابوری از شعرای قرن ششم ه.ق و شاگرد ظهیرالدین فاریابی)

همانظور که مشاهده شد این دو اثر از جهات بسیاری به هم شباهت دارند و کاملا این امر بر ما مشتبه می شود که محل ساخت آنها در یک منطقه بوده است چه بسا که روزی این دوجزیی از یک گنجینه ارزشمند بوده اند و شاید به توان گفت با درایت مالک این گنجینه در زیر تلی از خاک با ظرافت پنهان شده اند که از گزند حمله جنگجویان مغول در امان ماند و به امید اینکه با فروش آنها سودی برد . هرچند او هرگز به سودش نرسید اما این گنجینه گرانبها بعد از 800 سال هنر ،تکنیک و ذوق صنعتگران و سفالگران ایران را به دنیا نشان می دهد. ای کاش کتابخانه ها هم در زیر تلی از خاک دفن می شدند.